Unvanlar itibariyle yükselebilme

İlgi (a) ve (c)'de belirtilen kurumlarca, bu yazılar ekinde Devlet Personel Başkanlığına intikal ettirilen ... , ... ve ... İdare Mahkemelerinin karar suretleri incelenmiş ve bu karar suretlerinde yer alan memur unvanlı ... , şoför unvanlı ... ile veri hazırlama ve kontrol işletmeni unvanlı ... 'in bir üst öğrenimi bitirmesi sebebiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun değişik 36 ncı maddesinin 12/d fıkrası gereğince yapılacak intibak işlemleri neticesinde kazanılmış hak aylıklarına göre memur ve şoför unvanlıların 5 nci dereceden veri hazırlama ve kontrol işletmeninin ise 3 üncü dereceden daha üst dereceli aynı unvanlı kadrolara yükseltilmesini engelleyen idari işlemlerin hukuka uygun olmadığı gerekçesi ile iptaline, öğrenim durumları itibariyle intibak işlemlerinin yapılarak kadro derecelerinin yükseltilmesine karar verildiğinden bahisle, söz konusu memurların kadrolarının bu şekilde değiştirilmesi talep edilmişti. Devlet Personel Başkanlığı, ilgi (a) ve (c) yazılara cevaben ilgi (b) ve (d) yazılarında; kurum ve kuruluşların 1997 Yılındaki kadro değişikliklerine ilişkin taleplerinin, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile bu Kararnamenin 6 ve 8 inci maddelerine istinaden yürürlüğe konulan Yönetmelik hükümleri gereğince, ilgili kurumlar ile Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığı temsilcilerinden oluşturulan komisyonlarda görüşüldüğü ve bu görüşmeler neticesinde öğrenim durumları itibariyle şef unvanlı kadrolarda bulunanların kadro derecelerinin 3 üncü dereceden 2 nci dereceye, memur ve benzeri unvanlı kadrolarda bulunanların ise 5 inci dereceden 4 üncü dereceye yükseltildiği ve kadro değişikliklerine ilişkin cetvellerin ilgili kurumlara ve Başbakanlığa sevk edildiği; ancak Maliye Bakanlığının uygun görüş belirtmemesi sebebiyle söz konusu yükselmelere olanak sağlayan kadro değişikliklerinin yürürlüğe konulamadığı; ayrıca, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 ve 9 uncu maddelerine göre 1998 Mali Yılındaki kadro değişikliklerinin senede bir defa yapılabileceği ve ilgili yıl için kadro değişikliği döneminin sona ermesi sebebiyle, söz konusu Mahkeme kararlarında belirtilen kadro değişikliklerine ilişkin hususların not edildiği ve bu hususların 1999 Mali Yılında oluşturulacak komisyonlarda değerlendirilmesinin ise mümkün bulunduğu ifadelerine yer verilmişti. Bunun karşısında,... Genel Müdürlüğü ilgi (e) yazısı ile ilgi (c) talebini yenilemek suretiyle, yukarıda belirtilen Mahkeme Kararının uygulanması ve Merkez ve Taşra teşkilatında öğrenim durumları itibariyle 1, 2, 3 ve 4 üncü dereceli memur kadrolarına atamaların yapılabilmesi için gerekli kadro değişikliklerinin yapılmasını talep etmiştir. Ayrıca, ... Müsteşarlığının ilgi (f) yazısında da, adı geçen Müsteşarlıkta 3 üncü dereceli şef unvanlı kadroda görev yapan ... 'm ... İdare Mahkemesine 1999/432 Esas'la açtığı davaya ilişkin dilekçesinde bir üst öğrenimi bitirmesi sebebiyle, öğrenim durumu itibariyle yükselebileceği dereceye kadar kadro derecesinin yükseltilmesini talep etliği anlaşılmaktadır. Benzer şekilde, ... Müsteşarlığında memur unvanlı kadroda bulunan ... 'nun kadro derecesinin öğrenim durumu itibariyle yükselebileceği dereceye yükseltilmesi gerektiğine ilişkin .... İdare Mahkemesinin Kararı ile benzer pek çok mahkeme kararlan Devlet Personel Başkanlığına intikal ettirilmektedir. Bilindiği üzere, 1982 Anayasasının 128 inci maddesinin ikinci fıkrasındaki, memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklan ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceğine dair amir hükmü 657 sayılı Devlet Memurlar Kanunuyla yerine getirilmiş ve bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenlemiştir. Aynı Kanunun değişik 36 ncı maddesinde, bu Kanuna tabi kurumlarda çalıştırılan memurların sınıfları belirlenmiş ve anılan maddenin "Ortak Hükümler" başlıklı (A) bendinde ise, sınıfların öğrenim durumlarına göre giriş ve yükselinebilecek derece ve kademeler gösterilmiştir. Bununla, ilkokulu bitirenlere 7 nci derecenin son kademesine, ortaokulu bitirenlere 5 inci derecenin son kademesine, liseyi bitirenlere 3 üncü derecenin son kademesine, 2 yıl süreli ve üstünde yüksek öğrenimi bitirenlere ise 1 inci derecenin son kademesine kadar yükselebilme hakkı tanınmıştır. Her ne kadar, 13.12.1983 tarih ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesinde, kuruluşlara verilmiş bulunan serbest kadroların hiyerarşik yapıyı bozmamak kaydıyla değişik derecelerden aynı sınıf ve unvanlı kadrolarla değiştirilebileceği hükmü getirilmişse de; daha sonra yayımlanan ve hiyerarşik kademeler ile birim unvanlarına açıklık getiren 27.9.1984 tarih ve 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esaslar Hakkındaki Kanunun 15 inci maddesi, hiyerarşik kademeleri, hizmetin özelliklerinden kaynaklanan farklılıklar dikkate alınarak birim unvanlarına göre tespit etmiştir. Yukarıda yer verilen hükümler birlikle değerlendirildiğinde, 657 sayılı Kanunun, memurların öğrenim durumlarını değerlendirmede dereceyi esas almasına karşın, mali ve sosyal haklan hem derecelere hem de 3046 sayılı Kanunla tespit edilen hiyerarşik kademelere bağlı unvanlara göre belirlediği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede geçen "hiyerarşik yapı" ibaresinin de; hem hizmetin özelliklerinden kaynaklanan farklılıkları ifade eden "hiyerarşik kademe unvanları", hem de öğrenim durumlarım yansıtan "dereceler" olarak düşünülmesi gerektiği halde, hiyerarşik yapıyı sadece derecelendirmenin oluşturduğunu kabul ederek öğrenim durumları elverse bile bazı memurları bulunmaları icabeden daha üst derecelere getirmemek doğru olmayacaktır. Zira, gerek hiyerarşik kademelerin gerekse derecelendirmenin asıl belirleyici unsuru öğrenim durumlarıdır. Bu meyanda, örneğin, halen 4 üncü derecede bulunan bir şube müdürünün altında çalışan daha üst derecedeki muhasebeci, şef, bilgisayar İşletmeni, veri hazırlama ve kontrol işletmeni vb. unvanlı personelin hiyerarşik kademedeki yerlerini izah etmenin mümkün olamayacağı aşikardır. Diğer taraftan, yukarıda belirtildiği gibi halen bazı unvanlardaki memurların sınıflar içinde öğrenim durumlarına göre, 657 sayılı Kanunla imkan tanınan yükselebilecekleri derecelere kadar yükselmelerine karşın, bazı memurlara bu hakkın, tanınmamasının Kanunun genellik ve eşitlik prensibine aykırılık teşkil etmesine ve bu hakkı kullanamayan personelin ise performansının diğer memurlara göre düşmesine sebebiyet vereceği düşünülmektedir. Kaldı ki şef, memur ve benzeri unvanlı kadroların öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceye kadar yükseltilmemeleri sonucunda, kadro derecelerine bağlı mali ve sosyal hakların alınamamasından doğan mağduriyetin giderilmesini sağlamak amacıyla, kurum ve kuruluşlar, daha yüksek derecelerde bulunan şube müdürü, şef, uzman, apk uzmanı ve benzeri unvanlardan kadro talebinde bulunmakta, böylece hizmet özelliklerine taalluk etmesi gereken hiyerarşik veya hiyerarşik olmayan unvandan kadroların, sadece bir mali hakkın iktisabı kaygısıyla gelişigüzel artırılmasına zemin hazırlanmaktadır. Öte yandan, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 33 üncü maddesinde, kadrosuz memur çalıştırılamayacağı, aynı Kanunun 147 nci maddesinin (A) fıkrasında ise memurlara ödenen aylığın kadro şartına tabi olduğu; 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 8 inci maddesinde de, aylık ödemelerin vizeli veya onaylı kadro dağılım cetvellerine göre yapılacağı hükümlerine yer verilmiştir. Ayrıca, 657 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin "Ortak Hükümler" bölümünün 12/d fıkrasına göre, 5 inci derecede bulunan bir şoförün memurluk görevini yürütürken bir üst öğrenimi, örneğin yükseköğrenimi bitirmesi ve mükteseben 1 inci dereceye kadar yükselmesinin mümkün olması halinde idare mahkemelerince bu gibi memurların 1 inci dereceye kadar yükselmelerine ilişkin kararlar verilmekte ve 1982 Anayasasının 125 inci maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 28 inci maddesi gereğince de, bu kararların uygulanması gerekmektedir. Aynı şekilde, 8 inci derecede bulunan şoför unvanlı memurun yükseköğrenimi bitirmesi halinde ise, örneğin mükteseben 5 inci dereceye kadar yükselebiliyorsa, buna göre işlem tesis edilmekte ve söz konusu personel daha sonra kadrosuzluk nedeniyle 1 inci dereceye kadar yükselememektedir. Böylece, aynı öğrenim ve unvanı haiz memurların hak aylıkları arasında ister istemez farklılıklar oluşmaktadır. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, kamu kurum ve kuruluşlarında 657 sayılı Kanuna göre memur olarak istihdam edilen personelin aynı Kanunla belirlenen öğrenim durumları itibariyle memurların yükselebilecekleri dereceye kadar yükseltilmeleri ve 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre de, bu yönde kadro değişikliklerinin yapılması Devlet Personel Başkanlığınca olumlu mütalaa edilmekte ise de, Maliye Bakanlığınca konuya olumlu yaklaşılmaması ve gerekli kadro değişiklikleri hakkında Bakanlar Kurulu Kararı çıkarılamaması sebebiyle, ekte bir kısmına yer verilen mahkeme kararları hakkında yapılacak uygulamaya esas görüşünüzün bildirilmesi hususunda gereğini bilgilerinize arz ederim.